ΤΟ ΑΥΛΑΚΙ
ΤΗΣ ΡΗΓΑΙΝΑΣ
Στην παραλιακή περιοχή της
Χλώρακας σώζονται μέχρι σήμερα τμήματα ενός παλιού πέτρινου αυλακιού, γνωστού
ως «Αυλάκι της Ρήγαινας». Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το αυλάκι μετέφερε
νερό από την Τάλα προς τα χωράφια της Ρήγαινας και το παλάτι της στα
Παλιόκαστρα, στην περιοχή ανάμεσα στη Χλώρακα και την Κάτω Πάφο.
Η Ρήγαινα, αν και θεωρείται
πρόσωπο που συνδέεται με την πραγματική ιστορία της Κύπρου, πέρασε μέσα από τη
λαϊκή παράδοση στη σφαίρα του θρύλου. Οι κυπριακές παραδόσεις τη συνδέουν με
τον Διγενή Ακρίτα και της αποδίδουν κάστρα, πύργους, χωριά και άλλα μεγάλα έργα
σε διάφορες περιοχές του νησιού.
Στους θρύλους παρουσιάζεται ως
πανέμορφη κυρά και δυνατή πολεμίστρια, άλλοτε καλή και συμπονετική και άλλοτε
σκληρή και πονηρή. Η Ρήγαινα της Πάφου τοποθετείται στα Παλιόκαστρα, όπου,
σύμφωνα με την παράδοση, βρισκόταν το κάστρο και το παλάτι της και από όπου
εξουσίαζε τον παράλιο τόπο.
Ένας από τους γνωστότερους
θρύλους συνδέει τη Ρήγαινα με τον Διγενή Ακρίτα. Ο Διγενής, περνώντας από την
Πάφο κυνηγώντας έναν Σαρακηνό εχθρό του, συνάντησε τη Ρήγαινα και την
ερωτεύτηκε. Εκείνη, όμως, δεν ήθελε να τον παντρευτεί και, γνωρίζοντας τη
δύναμη και την επιμονή του, του έθεσε έναν δύσκολο όρο: να κατασκευάσει ένα
μακρύ αυλάκι που θα έφερνε νερό από τα λουτρά του Άδωνη στην Τάλα μέχρι τους
αγρούς της.
Ο Διγενής δέχτηκε την πρόκληση
και, σύμφωνα με τον θρύλο, κατάφερε να ολοκληρώσει το έργο και να οδηγήσει το
νερό μέχρι την περιοχή της Χλώρακας. Το αυλάκι, έτσι, πέρασε στη λαϊκή μνήμη ως
«Αυλάκι της Ρήγαινας».
Η παράδοση συνδέει επίσης τους
δύο ήρωες με μεγάλες πέτρες που βρίσκονται σε διάφορα σημεία της Κύπρου. Όταν η
Ρήγαινα προσπάθησε να φύγει για να αποφύγει τον γάμο, ο οργισμένος Διγενής,
σύμφωνα με τον θρύλο, της έριξε μια τεράστια πέτρα, γνωστή ως «Πέτρα του
Διγενή». Η Ρήγαινα, ως δυνατή πολεμίστρια, ανταπέδωσε ρίχνοντάς του το
«αδράχτι» της, έναν τεράστιο πέτρινο κίονα.
Το αδράχτι της Ρήγαινας, σύμφωνα
με την παράδοση, έπεσε σε περιοχή της Χλώρακας κάτω από τον Μούτταλο. Ο μεγάλος
αυτός πέτρινος κίονας, ύψους περίπου τεσσάρων μέτρων και διαμέτρου σχεδόν ενός
μέτρου, μεταφέρθηκε αργότερα και τοποθετήθηκε στην αυλή του παλιού Τουρκικού
Σχολείου στον Μούτταλο, όπου διατηρείται ως ένα ακόμη κατάλοιπο του θρύλου.
Μέχρι τη δεκαετία του 1960
σώζονταν στην παραλιακή περιοχή της Χλώρακας μεγάλα τμήματα του αυλακιού. Με
την πάροδο του χρόνου, όμως, αρκετά καταστράφηκαν, καθώς χρησιμοποιήθηκαν για
τις ανάγκες αναδασμού και καλλιέργειας των χωραφιών. Σήμερα διατηρείται ένα
μικρό τμήμα του, πίσω από την τελευταία στάση των λεωφορείων, στο τέλος της
λεωφόρου Χλώρακας προς την Κάτω Πάφο, πριν από την περιοχή Κτιστά ή
Παλιόκαστρα.
Το αυλάκι δεν ήταν απλώς ένα
χαντάκι στο έδαφος. Σύμφωνα με την παράδοση, ήταν κτισμένο πάνω σε πέτρινους
πύργους, ώστε να εξασφαλίζεται η απαραίτητη κλίση για τη ροή του νερού. Ένας
από αυτούς τους πύργους σώζεται μέχρι σήμερα στα σύνορα της Χλώρακας με τη
Λέμπα.
Το «Αυλάκι της Ρήγαινας» αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η ιστορία, η αρχαία τεχνική και η λαϊκή φαντασία συναντήθηκαν και δημιούργησαν έναν από τους πιο γνωστούς θρύλους της περιοχής. Τα λίγα σωζόμενα κατάλοιπά του αποτελούν σήμερα ένα μικρό αλλά σημαντικό κομμάτι της ιστορικής και λαογραφικής κληρονομιάς της Χλώρακας.
THE QUEEN’S AQUEDUCT (SIGHTS OF CHLORAKA)
Along the coastal area of
Chloraka, remnants of an old stone aqueduct known as the “Queen’s Aqueduct”
can still be found. According to local tradition, the aqueduct carried water
from Tala to the fields of the Queen and to her palace at Paliokastra, in the
area between Chloraka and Kato Paphos.
Although the Queen is believed to
be connected with Cyprus’s historical past, through folk tradition she became a
legendary figure. Cypriot traditions associate her with Digenis Akritas and
attribute castles, towers, villages and other great works to her in different
parts of the island.
In these legends, she is
portrayed as a beautiful noblewoman and a powerful warrior, sometimes kind and
compassionate and at other times harsh and cunning. The Queen of Paphos is
traditionally associated with Paliokastra, where her castle and palace were
said to have stood, overlooking and ruling the coastal area.
One of the best-known legends
connects the Queen with Digenis Akritas. According to the story, Digenis was
passing through Paphos in pursuit of a Saracen enemy when he met the Queen and
fell deeply in love with her. She did not wish to marry him, however, and
knowing his strength and determination, she set him a difficult challenge: he
had to build a long aqueduct carrying water from the Baths of Adonis in Tala to
her fields.
Digenis accepted the challenge
and, according to the legend, succeeded in completing the difficult task and
bringing the water as far as the area of Chloraka. The aqueduct thus became
known in local tradition as the “Queen’s Aqueduct.”
The tradition also connects the
two legendary figures with great stones found in different parts of Cyprus.
When the Queen tried to flee to avoid the marriage, the enraged Digenis,
according to the legend, threw a huge stone at her, known as the “Stone of
Digenis.” The Queen, being a powerful warrior herself, responded by
throwing her “spindle” at him—a huge stone column.
According to tradition, the
Queen’s spindle fell in the area of Chloraka below Mouttalos. The enormous
stone column, approximately four metres high and almost one metre in diameter,
was later moved and placed in the courtyard of the old Turkish School in
Mouttalos, where it remains as another surviving element of the legend.
Until the 1960s, substantial
sections of the aqueduct could still be seen along the coastal area of
Chloraka. Over time, however, much of it was destroyed as the land was
reorganised and the fields were cultivated. Today, a small surviving section
can be found behind the last bus stop, at the end of Chloraka Avenue towards
Kato Paphos, before the area known as Ktista or Paliokastra.
The aqueduct was not simply a
channel cut into the ground. According to local tradition, it was built on
stone towers to provide the necessary gradient for the water to flow. One of
these towers still survives on the boundary between Chloraka and Lempa.
The “Queen’s Aqueduct” is a
characteristic example of the way history, ancient engineering and folk
imagination have come together to create one of the best-known legends of the
area. Its few surviving remains form a small but important part of the
historical and folkloric heritage of Chloraka.
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΤΑΠΑΚΟΥΔΗΣ
